Depression and genes

“Depression runs in families, we know. But it is only very recently, and after considerable controversy and frustration, that we are beginning to know how and why. The major scientific discoveries reported last week by the Psychiatric Genomics Consortium in Nature Genetics are a hard-won breakthrough in our understanding of this very common and potentially disabling disorder.

If your parents have been depressed, the chances that you have been or will be depressed are significantly increased. The background risk of depression in the general population is about one in four – each of us has a 25% chance of becoming depressed at some point in our lives. And if your parents have been depressed, your risk jumps by a factor of three.

However, controversy has long swirled around the question of nature or nurture. Is the depressed son of a depressed mother the victim of her inadequate parenting and the emotionally chilly, unloving environment she provided during the early years of his life? Or is he depressed because he inherited her depressive genes that biologically determined his emotional fate, regardless of her parenting skills? Is it nature or nurture, genetics or environment, which explain why depression runs in families?

In the 20th century, psychiatrists ingeniously teased out some answers to these questions. For example, it was found that pairs of identical twins, with 100% identical DNA, were more likely to have similar experiences of depression than were pairs of non-identical twins, with 50% identical DNA. This indicated clearly that depression is genetically heritable. But well into the 21st century, the precise identity of the “genes for depression” remained obscure. Since 2000, there has been a sustained international research effort to discover these genes, but the field has been bedevilled by false dawns and inconsistent results.

That is why the study published last week is such a significant milestone. For the first time, scientists around the world, with leading contributions from the UK’s world-class centres of psychiatric genetics research largely funded by the Medical Research Council at the University of Cardiff University, University of Edinburgh University and King’s College London, have been able to combine DNA data on a large enough sample to pinpoint which locations on the genome are associated with an increased risk of depression. So we now know, with a high degree of confidence, something important about depression that we didn’t know this time last year. We know that there are at least 44 genes, out of the 20,000 genes comprising the human genome, which contribute to the transmission of risk for depression from one generation to the next.

However, this raises at least as many issues as it resolves. Let’s first dwell on the fact that there are many risk genes, each of which contributes a small quantum of risk. In other words, there is not a single smoking gun, a solitary rogue gene that works like a binary switch, inevitably causing depression in those unfortunate enough to inherit it. More realistically, all of us will have inherited some of the genes for depression and our chances of becoming depressed will depend in part on how many and their cumulative impact. As research continues and even larger samples of DNA become available for analysis, it is likely that the number of genes associated with depression will increase further still.

Stress provokes an inflammatory response by the body, which causes changes in how the brain works

This is telling us that we shouldn’t be thinking about a black-and-white distinction between us and them, between depressed patients and healthy people: it is much more likely that our complex genetic inheritance puts all of us on a continuous spectrum of risk.

What are these genes and what do they tell us about the root causes of depression? It turns out that many of them are known to play important roles in the biology of the nervous system. This fits with the basic idea that disturbances of the mind must reflect some underlying disturbance of the brain.

More surprisingly, many of the risk genes for depression also play a part in the workings of the immune system. There is growing evidence that inflammation, the defensive response of the immune system to threats such as infection, can cause depression. We are also becoming more aware that social stress can cause increased inflammation of the body. For decades we’ve known that social stress is a major risk factor for depression. Now it seems that inflammation could be one of the missing links: stress provokes an inflammatory response by the body, which causes changes in how the brain works, which in turn cause the mental symptoms of depression.

Knowing the risk genes for depression also has important implications for practical treatment. There have been no major advances in treatment for depression since about 1990, despite it being the major single cause of medical disability in the world. We need to find new ways forward therapeutically and new genetics is a great place to start the search for treatments that can cut through more precisely to the cause or mechanism of depression. It is easy to imagine how new antidepressant drugs could in future be designed to target inflammatory proteins coded by depression risk genes. It is exciting to think that the new genetics of depression could unlock therapeutic progress in psychiatry as well.

Finally, although I think these genetic discoveries are fundamental, I don’t see them as ideologically divisive. They don’t prove that depression is “all in the brain” or that psychological treatment is pointless. The genetics will be biologically pre-eminent but, as we understand more about what all these “genes for depression” do, we may discover that many of them control the response of the brain or the body to environmental stress. In which case, the treatment that works best for an individual patient could be a drug targeting a gene or intervention targeting an environmental factor such as stress.

In short, I believe that a deeper understanding of the genetics of depression will lead us beyond the question we started from: is it nature or nurture, gene or environment? The answer will turn out to be both”.

Author: Edward Bullmore is head of the department of psychiatry, Cambridge University and author of The Inflamed Mind (Short Books). This article has been originally published on 29 Apr 2018 by The Guardian

Jak rozpoznac bullying i jak sie umiec obronic

Przesladowanie jednej osoby przez druga moze przybierac rozne formy. Oprocz roznic w sposobach nekania, ludzie nekaja tez innych w roznych specyficznych miejscach, gdzie moga wystepowac sprzyjajace warunki do nekania.

Jesli wystepuje obawa czy podejrzenie ze moze w danym miejscu nastapic nekanie, nalezy czym predzej sprawdzic czy dane miejsce ma konkretna procedure dyscyplinarna z paragrafem na okolicznosc wystapienia presladowania. Jesli tak jest to nalezy zlozyc skarge na pismie (grievance letter).

Dom rodzinny

Przesladowanie w domu rodzinnym jest zwykle pierwowzorem dla dalszych praktyk przesladowania praktykowanych w innych miejscach. Sytuacje przesladowania w domu rodzinnym moga miec miejsce ze strony rodzicow, dziadkow, rodzenstwa, wujostwa, kuzynostwa oraz znajomych rodzicow lub dzieci znajomych rodzicow. Przyklady przesladowania mozna czerpac tez z telewizji, internetu, z kina, z opisow w ksiazkach, gazetach, etc. Przesladowanie moze wystepowac wzajemnie miedzy dziecmi, miedzy doroslymi lub miedzy doroslym i dzieckiem. Jesli jestes dorosla ofiara przemocy domowej mozesz otrzymac pomoc w formie 6 bezplatnych sesji terapii przez telefon od organizacji Vesta (wczesniej Nowe Zycie Bez Przemocy).

W sytuacji przesladowania dziecka przez osobe dorosla odpowiedzialnosc zawsze ponosi osoba dorosla. Osoby dorosle zobowiazane sa chronic przed przesladowaniem siebie samych oraz pozostajace pod ich opieka dzieci oraz skutecznie zapobiegac kolejnym aktom przesladowania w przyszlosci.

Zapobieganie “na goraco” jest wazne bo uczy dzieci jak sie bronic w sytuacjach przesladowania “tu-i-teraz” i na przyszlosc. Dziecko obronione przez doroslego w domu, obroni sie skutecznie w szkole badz przez zawiadomienie rodzica badz przez powiadomienie nauczyciela czy dyrekcji.


Uczniowie w szkole zwykle demonstruja swoim zachowaniem to czego nauczyli sie poza szkola. Jesli wiec w domu rodzinnym danego dziecka wystepowalo przesladowanie to dzieci ktore obserwowaly takie zachowanie same zaczna postepowac jak przesladowcy lub padna ofiara przesladowcow tak padl kiedys ofiara ich wlasny opiekun, ktory nie obronil sie w domu przed przesladowaniem.

Sytuacje przesladowania w szkole moga miec miejsce ze strony innych dzieci, ze strony nauczycieli oraz personelu szkolnego. Przesladowanie moze wystepowac wzajemnie miedzy doroslymi lub miedzy doroslym i dzieckiem. W sytuacji przesladowania dziecka przez osobe dorosla odpowiedzialnosc zawsze ponosi osoba dorosla. W sytuacji przesladowania jednego dziecka przez drugie odpowiedzialnosc ponosi szkola oraz rodzice. Szkola odpowiedzialna jest za zapewnienie bezpieczenstwa dla wszystkich uczniow pozostajacych pod jej opieka oraz za ukaranie przesladowcy i ochrone ofiary w razie sytuacji z bullingiem. Ministerstwo Edukacji naklada na szkole obowiazek troski o dzieci ktore sa ofiarami bullingu. Sa w tej sprawie stworzone specyficzne instrukcje dla dyrektorow i dla nauczycieli (po linkiem jest plik pdf do sciagniecia).

Szkoly powinny miec oficjalny dokument opisujacy Polityke Przeciwdzialania Przesladowaniom w Szkole ktory powinien byc dostepny na stronie internetowej szkoly lub na zyczenie dla kazdego rodzica. Rodzic ofiary przesladowania odpowiedzialny jest za zlozenie skargi na okrutne zachowanie innego dziecka do rodzica tego dziecka lub do szkoly. Stasze dzieci powinny byc zachecane do zlozenia skargi samodzielnie aby miec poczucie sily sprawczej w samoobronie.
W sytuacji braku reakcji szkoly na skarge rodzica, rodzic powinien zlozyc skarge do lokalnego council-u (local council) ktory placi szkole za nauczanie dzieci z budzetu panstwa. Mozna skontaktowac sie tez z organizacja charytatywna o nazwie Anti Bullying Pro ktora pomoze wszystkim poszkodowanym. Jesli nic nie poskutkuje i ofiara bedzie wciaz bez pomocy to mozna zlozyc skarge do Ministerstwa Edukacji (Department of Education).

Jesli mimo wolania o pomoc sprawa wciaz wyglada powaznie nalezy niezwlocznie rozwazyc przeniesienie dziecka do innej szkoly z racji bardzo powaznych psychicznych konsekwencji bullingu na psychike dziecka (trauma).


Patrz jak wyzej w opisie – szkola
Z racji starszego wieku dzieci pozostajacych w placowkach uniwersyteckich (studentow), studenci powinni skladac skargi na osoby stosujace przemoc z grona szkolego samodzielnie aby miec poczucie sily sprawczej w samoobronie.

Uniwersytet odpowiedzialny jest za zapewnienie bezpieczenstwa wszystkim studentom pozostajacym pod jego opieka oraz za ukaranie przesladowcy i za ochrone ofiary w razie sytuacji z bullingiem. Uniwersytet powinien miec oficjalny document opisujacy Polityke Przeciwdzialania Przesladowaniom w Szkole ktory jest dostepny na stronie internetowej uczelni lub na zyczenie dla kazdego studenta.

Jesli momo wolania o pomoc sprawa wciaz wyglada powaznie nalezy niezwlocznie rozwazyc przeniesienie sie na inny tryb studiow (weekend, w tygodniu, wieczory) lub do innej grupy na roku studiow. Przeniesienie sie jest wazne i potrzebne z racji bardzo powaznych psychicznych konsekwencji bullingu na psychike mlodego czlowieka (trauma).


Praktykanci, freelancerzy, pracownicy sezonowi, pracownicy tymczasowi przez agencje pracy oraz pracownicy na stalych kontraktach z pracodawca moga w kazdej chwili stac sie ofiara bullingu.
Bulling wystepuje szczegolnie czesto w biznesach malych gdzie nie ma konkretnych kodeksow dyscyplinarnych lub gdy wszystkie decyzje podejmuje jedna osoba lub waskie grono osob. W duzych firmach nalezy uwazac na srodowiska o dzialalnosci nastawionej na targety gdzie panuje duza konkurencja miedzy czlonkami zespolow i parcie na wyniki. Nalezy zwracac uwage na interakcje podczas job interviews, na negatywne komentarze o innych kandydatach, wysmiechiwanki, sarkastyczne uwagi czy zachowania niekulturalne badz zlosliwe.
Rozpoczynajac prace w nowej firmie nalezy zwracac uwage na kulture zespolu, na sytuacje podczas social events, ilosc alkoholu podczas wyjsc integracyjnych oraz zachowanie zespolu po spozyciu alkoholu. Oczywiscie zeby to zaobserwowac trzeba pic mniej niz inni lub wcale i miec wlaczony umysl logiczny z funkcja obserwacji. Nalezy powaznie traktowac ostrzezenia od innych pracownikow o potencjalnych agresorach i w razie weryfikacji pozytywnej (tak to jest naprawde agresor) nalezy rozwazyc i postarac sie o przeniesienie do innego zespolu lub odejsc i znalezc sobie lepsza prace.

Nalezy zadawac sobie pytania:

Czy to jest srodowisko pracy w ktorym bede mogl/mogla pracowac dluzej?
Czy chce mi sie plakac po przyjsciu do domu?
Czy bez prerwy mysle o pracy i boje sie do pracy rano isc?
Czy mam objawy strachu i paniki na mysl o przekroczeniu progu firmy, itd?

Jesli tak sie dzieje to trzeba cos z tym zrobic bo TO NIE JEST NORMALNE i tak NIE powinno byc. Jest cala masa firm w ktorych ludzie pracuja normalnie i sa zadowoleni. Taka normalna firme trzeba wtedy znalezc zamiast sie meczyc w okropnym miejscu w ktorym nie musimy zostawac ani dnia dluzej.

Bulling moze miec miejsce miedzy pracownikami, miedzy szefostwem a podwladnymi oraz miedzy szefostwem wzajemnie. Mozna tez doswiadczyc bullingu od jakiejs specyficznej instytucji (dostawca pradu, internetu, itp). Niestety bulling w pracy jest to dalsze powielanie schematu przemocy wyniesionego z domu/ze szkoly, gdzie problem agresji “ze starych czasow” nigdy nie zostal rozwiazany i wciaz zyje swoim zyciem.

Przesladowanie w pracy jesli spelnia wymogi “harassment-u” jest przestepstwem karanym wg prawodawstwa angielskiego. Rowniez przesladowanie z racji na inequality (Equality Act 2010 – Ustawa o Rownouprawnieniu) jest przestepstwem wg prawa angielskiego. Trzeba pamietac ze kluczowa kwestia w obydwu przypadkach przestepstwa i zalozenia sprawy sadowej potrzeba postarac sie znalezc swiadka lub swiadkow zdarzen ktorzy moga potwierdzic ze tak sie naprawde stalo jak mowia nasze zeznania. Jesli znalezienie swiadka to problem to tez nie oznacza to, ze brak swiadka rowna sie porazka. Mozna isc do sadu bez swiadka i mozna wygrac sprawe sadowa.

Dyskryminacja co do rownouprawnienia (Equality Act) moze miec miejsce ze wzgledu na plec (zatrudniamy tylko kobiety, tylko mezczyzn, nie zatrudniamy osob trans-seksualnych, itd), z racji na stan cywilny (nie zatrudniamy mlodych matek, mlodych mezatek… ktore moga miec niedlugo dzieci), z racji na stan ciazy u aplikantki/pracownika, z racji na orientacje seksualna (hetero, homo, bi, trans), z racji na niepelnosprawnosc (niepelnosprawnosc fizyczna – np. endometrioza to niepelnosprawnosc fizyczna z racji bolu / niepelnosprawnosc psychiczna – np.  depresja to niepelnosprawnosc psychiczna z racji zmniejszonego poziomu energii zyciowej), z racji rasy (czarna skora, biala skora, itp), z racji podloza etnicznego (bycie Eastern European tez tu sie kwalifikuje), z racji narodowosci (tu mowa np o przesladowaniach wymierzonych specyficznie w Polakow lub w pracownikow innych nardowosci), z racji wyznania/wiary (tu mowa o przesladowaniach z racji religii ktore dana osoba praktykuje czyli np przesladowanie muzulmanow lub innych grup wyznaniowych).

Pracownicy stosujacy przemoc w pracy zwykle demonstruja swoim zachowaniem to czego nauczyli sie poza praca lub w miejscu pracy od bardziej wplywowych czlonkow zespolu. Nie nalezy tu ignorowac wplywu kultury firmy oraz grupy pracownikow jako grupy przestrzegajacej okreslonych “zasad”. “Zasady” te moga byc nie-pisane i bezprawne i moga byc “po cichu” akceptowane przez szefostwo.

W sytuacji przesladowania pracownika w miejscu pracy nalezy powiadomic przelozonego i Dzial Personalny (HR) w formie skargi na pismie (list pocztowy z potwierdzeniem odbioru lub e-mail). Jesli przemoc stosuje na pracowniku sam przelozony, nalezy zlozyc skarge do osoby wyzszej ranga od szefa oraz do HR-u. W sytuacji przesladowania jednego doroslego przez drugiego w miejscu pracy odpowiedzialnosc ponosi pracodawca oraz pracownik-przesladowca. Firma odpowiedzialna jest za zapewnienie bezpieczenstwa dla wszystkich pracownikow pozostajacych pod jej dachem oraz za ukaranie przesladowcy i ochrone ofiary w razie sytuacji z bullingiem. Firmy powinny miec oficjalny document opisujacy Politytyke Dyscyplinarna Firmy, ktory powinien byc dostepny w sieci komputerowej firmy lub na zyczenie z dzialu HR. Ofiara przesladowania badz swiadek przesladowania odpowiedzialni sa za zlozenie skargi na okrutne zachowanie jednego pracownika w stosunku do drugiego pracownika. Nalezy liczyc sie z reakcja nienawisci i checi zemsty od agresora jesli ten dowie sie kto na niego doniosl. Dzial HR zwykle wie ze tak jest i jest ostrozny z rozpowszechnianiem takich informacji. W malych firmach jest mala swiadomosc konsekwencji ujawnienia zrodla skargi i wieksze ryzyko skutkow ubocznych jej zlozenia.

Zlozenie skargi jest wazne z racji poczucia sily sprawczej w samoobronie oraz z racji kumulacji skarg od wielu pracownikow ktore moga doprowadzic do zwolnienia osoby stosujacej przemoc w pracy. W sytuacji braku reakcji firmy na skarge dyscyplinarna, pracownik powinien zawiadomoc o zajsciu instytucje ACAS oraz Zwiazki Zawodowe Unison (Union Representative – trzeba wtedy zapisac sie natychmiast do zwiazkow aby dostac od nich wsprarcie).  Jesli to nie poskutkuje mozna udac sie do prawnika (barrister jest tanszy niz solicitor) aby ulozyc profesjonalna skarge na pismie wystosowana do firmy oraz aby otrzymac pomoc w ewentualnym pozwaniu pracodawcy do Sadu Pracy (Employment Tribunal). Jesli sprawa wyglada powaznie np z powodu dlugotrwalego stresu lub objawow chorobowych (ktore czesto wystepuja w okolicznosciach bullingu dlugotrwalego), nalezy niezwlocznie rozwazyc przejscie na urlop chorobowy (GP) lub zlozenie rezygnacji z pracy podajac bulling jako powod na pismie w liscie rezygnacyjnym (potrzebujemy miec potwierdzenie odbioru takiego listu). Odejscie z  miejsca pracy jest w okolicznosciach silnego stresu i objawow chorobowych bardzo istotne z racji troski o swoje zdrowie oraz z racji zapobiegania powaznym psychicznym konsekwencjom bullingu na psychike czlowieka (trauma).

Ponizej podam liste przykladowych zachowan zakwalifikowanych wg czasopisma Psychology Today do grona zachowan skladajacych sie na przemoc emocjonalna / psychiczna:

1. Blokada danego tematu (nie rozmawia sie o sprawie)
2. Blokowanie wybiorcze tematow (nie rozmawia sie o sprawach)
3. Kwestionowanie tego co ktos mowi (co ty tam wiesz)
4. Lekceważenie tego co ktos mowi (nie sluchanie)
5. Przemoc pod przebraniem żartu (sarkazm nieakceptowany)
6. Obwinianie bez powodu (wciskanie kogos w poczucie winy lub zawstydzanie kogos)
7. Osądzanie kogos bez powodu (oszust, zlodziej, itd)
8. Trywializowanie (to nic takiego)
9. Podważanie (kwestionowanie prawdy, profesjonalnosci, wiedzy)
10. Grożenie (szantazowanie, zmuszanie do dokonania specyficznych wyborow)
11. Wyzywanie (obelzywe slowa czy wyzwiska)
12. Celowe „zapominanie” (lamanie obietnic raz a razem np odwolywanie waznych spotkan)
13. Rozkazywanie (pomiatanie – szczegolnie nieprzyjemne przy swiadkach)
14. Wypieranie się (klamanie)
15. Obraźliwe okazywanie złości (podnoszenie glosu, krzyki)

Tych zachowan moze byc wiecej i moga one byc jeszcze bardziej wyszukane. Moze zdarzyc sie ze kilku pracownikow przesladuje jedna osobe.


Jesli stales sie ofiara przesladowania na jakimkolwiek etapie swojego zycia to moze sie to za toba ciagnac i mozesz cierpiec na psychologiczne konsekwencje tego co ci sie przytrafilo. Jesli masz objawy ktore cie niepokoja to koniecznie wybierz sie do swojego GP aby sprawdzic czy cierpisz na Zespol Stresu Pourazowego (po angielsku PTSD). Sa rozne typy terapii ktore moga pomoc w wyleczeniu sie z traumy. Z biegiem czasu coraz to wiecej nowych metod wprowadzanych jest do uzycia wiec czemu z nich nie skorzystac. Terapia jest jedna z tych metod.

Tresc umieszczona w niniejszym wpisie nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej. Zamieszczone tresci odzwierciedlaja jedynie informacje pozostajace w posiadaniu autora ktore ten dobrowolnie udostepnia czytelnikom w celu przyblizenia czytelnikom poruszanego tematu oraz paru mozliwych opcji postepowania pozostajacych zawsze odpowiedzialnoscia osoby ktora sama dane decyzje podejmuje w swojej sprawie. Autor nie odpowiada ze ewentualna szkode wyrzadzona zastosowaniem sie badz nie zastosowaniem sie do tresci zamieszczonej w niniejszym wpisie.

Czy mozna korzystac z terapii pod czyims przymusem?

Aby rozpoczac process terapii zwykle potrzebna jest swoista wewnetrzna gotowosc- gotowosc do tego zeby “cos w koncu z TYM zrobic”, gotowosc do zrobienia uzytku z wlasnej frustracji, z wlasnego gniewu lub smutku czy z wlasnej rozpaczy. Kiedy nasza sytuacja zyciowa staje sie dla nas nie do zniesienia, gdy lista pomyslow “co robic” juz sie wyczerpala, wtedy zazwyczaj pojawia sie ten wewnetrzny ognik gotowosci- ze to juz, ze to teraz bedziemy z TYM cos robic.

Czasami potrzeba do tego momentu “gotowosci wewnetrznej” konkretnej sytuacji kryzysowej. Taka sytuacja nieraz to bardzo silny konflikt, starch przed konsekwencjami spirali wydarzen, ktora pogarsza stopniowo nasze samopoczucie lub stosunki z drugim czlowiekiem. Moze to byc tez ultimatum dane przez zone/meza lub sytuacja wyjatkowo silnego napiecia zwiazanego z wlasnym dlugoterminowym, czesto ukrywanym, problemem.

Pojawia sie tez starch, ale on przychodzi troche pozniej, jak juz jestesmy jedna noga na drodze do zmian. Strach ze “wszystko sie zmieni”, starch ze nasza pozycja zyciowa, do ktorej sie juz troche przyzwyczailismy (mimo dyskomfortu), ulegnie zmianie, co nie pozwoli nam “bunkrowac sie” jak zwykle we wlasnych okopach.

Za te okopy wpuszczamy najpierw terapeute. Wpuszczamy go centymetr po centymetrze , co jest przeliczalne na tygodnie i na miesiace pracy terapeutycznej. Wpuszczanie terapeuty za okopy jest swoistym aktem odwagi. Terapeuci cierpliwie czekaja na ten moment poniewaz jest to wazny process tworzenia prawdziwej bliskosci miedzyludzkiej. Bliskosci bycia uslyszanym i zrozumianym. Bliskosci ktora prowadzi do empatii i do odsloniecia przed drugim czlowiekiem zaslon prowadzacych do Prawdziwego Ja.

Potem, jesli jestesmy na terapii z powodu zwiazku, wpuszczamy zwykle za te same okopy swojego partnera, bo chcemy czuc sie tak dobrze i blisko w towarzystwie osoby nam najblizszej. Chcemy odczuwac bycie zrozumianym, bo to odczucie jest najzwyczajniej w swiecie przyjemne. Ale czy zawsze da sie przeniesc bliskosc wydreptana malymi kroczkami w procesie terapii na grunt zwiazkowy?

Czesto jest to mozliwe i czesciej niz nam sie wydaje jest to naturalna kolej rzeczy. Czasami jednak nie jest to zdanie latwe. Zdarza sie tak w przypadku zwiazkow ktore maja juz dobrze opracowane sposoby wzajemnego zadawania sobie ciosow, gdy obie strony juz sie z ta “wojna podjazdowa” oswoily. Zatem gdy jeden partner otoworzy sie na swoje cierpienie i przyzna do wewnetrznej prawdy przed swoim swpolmalzonkiem, ten, zamiast ten moment docenic, zauwazyc i z nim empatyzowac, moze go wykorzystac zeby zadac (standardowy) cios. Wtedy najczesciej pojawia sie szok, blokada, ekspresowo powstaje nowy psychiczny okop, bo oczekiwanie bylo inne- ze prawda wewnetrzna zostanie spokojnie przyjeta, ze podjete zostanie usilowanie zeby ta prawde zrozumiec. Wtedy tez ludzie zaczynaja tracic nadzieje ze COS sie kiedys zmieni. Zaufanie zostaje nadszarpniete i bedzie trzeba je odbudowac.

Stawianie warunkow moze co najwyzej doprowadzic do tego ze ktos na terapie da sie “zaciagnac” pod wplywem przymusu. Taka terapia jest jednak plytka i nieszczera poniewaz jest “dla kogos”, a terapia zawsze powinna, predzej czy pozniej, byc “dla siebie”. Terapia “dla kogos” nie pochodzi z prawdziwej potrzeby serca klienta, lecz wylania sie jako odpowiedz na koniecznosc spelnienia “warunku” danego przez partnera/wspolmalzonka. Zwykle taka terapia jest bardzo ciezka i meczaca. Z biegiem czasu raczej nie przynosci pozadanego efektu. Terapia “dla kogos” moze natomiast przyniesc efekt zaskakujacy – partner ktory zaciagnal wspolmalzonka na terapie moze zaczac czuc intensywny poziom zlosci na terapeute. Dzieje, sie tak poniewaz od poczatku terapii w tle czailo sie niewyrazone oczekiwanie zeby terapeuta naprawil wspolmalzonka!

Naprawa kogos w terapii to iluzja i manifestacja dziecinnej mentalnosci osoby ktora taki scenariusz stworzyla w swiecie swojej wyobrazni. Jest to wyraz naiwnosci zyciowej oraz efekt braku wiedzy na temat terapii jako procesu, co oczywiscie moze zdarzyc sie kazdemu, szczegolnie, gdy ten ktos nigdy wczesniej z terapii nie korzystal. Naiwnosc owa nie jest jednak wymowka “na zawsze” lecz “na chwile”. Naiwnosc bowiem ustepuje miejsca wiedzy w momencie przeblysku swiadomosci . Naiwnosc, gdy zostanie skonfrontowana z rzeczywistoscia przez wiarygodne zrodlo- zwykle przez terapeute, przemienia sie w wiedze. Wtedy dojrzaly czlowiek zrozumie co zaszlo i odnajduje sie w nowym kontekscie sytuacyjnym starajac sie znalezc cierpliwosc badz zrozumienie dla swojego partnera. Niestety, mimo metryki, wielu ludzi nie cechuje sie dojrzaloscia zyciowa, co demostrowane jest przez specyficzne zachowania w stylu “foch” (dotyczy to na rowni kobiet i mezczyzn).

W sytuacji “focha” trudno jest naprawic relacje, bo zeby postapic dojrzale trzeba odwagi cywilnej i determinacji do stawienia czola sytuacji w sposob dorosly- przez rozmowe. Osoby niedojrzale po prostu uzywaja “focha” i znikaja “z pola bitwy”, a potem nieraz jeszcze oczerniaja innych zeby wybielic siebie. Oczywiscie czesto im sie to udaje, gdyz informacje serwowane w roznych srodowiskach sa nie do zweryfikowania.

Prawda jest taka ze ani zona (czy maz), ani terapeuta tego mezczyzny (czy tej kobiety) „nie naprawią”. Jest to brutalna prawda poniewaz odziera ona z niedojrzalych zludzen jednego (lub oboje) partnerow. Odarcie ze sludzen oznacza, ze nagle klient staje sie jedyna osoba odpowiedzialna za swoja przemiane, co czesto jest odkryciem przerazajacym poniewaz ta “nowo odkryta” odpowiedzialnosc wlasna zaczyna rozciagac sie w mgnieniu oka takze na przeszlosc i czlowiek juz nie moze sobie az tak klamac, ze jest 2niewinny”, ze wszystko robil “dobrze”, ze taki to niby z niej/zn niego “pechowiec”.

Odpowiedzialnosc za wlasne bledy jest obciazajaca i nieprzyjemna- i dobrze! Dlaczego? Poniewaz tylko wtedy, gdy poczuje sie to nieprzyjemne uczucie “poczucia winy” a mozne nawet “wstydu” staje sie ono dla nas motywacja zeby przeprosic, naprawic i zeby “od teraz” juz robic inaczej, robic dobrze.

Ludzie uczuciowo zagubieni odnajduja z czasem swoje poczucie winy i wstydu, bo tak zostalismy zbudowani, ze te uczucia pojawiaja sie w nas celowo. Pojawiaja sie w nas aby zmotywowac nas do dzialania, abysmy mieli swoj wlasny powod, zeby stac sie lepszym czlowiekiem. Wtedy jasne staje sie ze “nie chce czuc sie winny wiec naprawie to co zepsulem”, “nie chce czuc sie zawstydzony wiec podejme dzialania w celu przeproszenia osob poszkodowanych”. Tu, od odpowiedzialnosci za swoje zachowanie i jego skutki zaczyna sie prawdziwy kontakt z rzeczywistoscia. Czlowiek staje twarza w twarz z tym, ze chce sie zmienic, bo nie chce juz “taki” byc przede wszystkim dla siebie ale tez dla innych.

Ten moment prawdy o bliskosci ze soba samym, z trudnymi uczuciami ktore sa wewnatrz jest momentem “przyjscia” na terapie samodzielnie, bez przymusu. W takim punkcie wewnetrznego nastawienia na naprawe siebie “zmiana” jest mozliwa i wysoce prawdopodobna.

Na koniec przytocze stary dobry zart ktory idealnie podsumowuje esencje powyzej opisywanych tresci:

“Ilu psychologow trzeba, aby zmienic zarowkę?
Wystarczy jeden, ale zarowka musi chciec sie zmienic sama”

Zaprzyjaznij sie ze swoim cieniem


Trafilam ostatnio na zupelnie nieznany mi film animowany Disneya z 2002 roku pt. Lilo i Stitch. Film okazal sie o wiele bardziej interesujacy niz przypuszczalam gdyz jego glebia okazala sie niespodziewanie gleboka. Dopatrzylam sie w nim dosc skomplikowanego procesu ktory jest od wielu lat przedmiotem inspiracji nie tylko dla kina czy teatru ale raczej w wydaniu dla widzow doroslych. Pierwszy raz spotkalam sie z pokazaniem tematu cienia psychologicznego, bo tego wedlug mnie ta bajka dotyczy, w tak przystepny a jednoczesnie zabawny sposob w wersji anonimowej dla dzieci.

Historyjka Disneya opowiada o nieudanym eksperymencie przeprowadzonym w kosmosie ktory produkuje malego potworka o nazwie Eksperyment 626. Jednym z kluczowych instynktow wrodzonych Eksperymentu 626 jest “niszczenie wszystkiego czego sie tknie”. 626 jest dosc dziki, nieokielznany i ogolnie brak mu samodzielnej koncepcji na to co moze ze soba zrobic. Tej koncepcji brak tez jego kosmicznym tworcom. Wielka rada kosmiczna postanawia wiec pozbyc sie go i wystrzelic go w kosmos czyli do nikad zeby pozbyc sie problemu. Niestety cos sie nieudaje w trakcie tej operacji i potworek zamiast zniknac pochloniety przez kosmiczna nicosc, laduje na planecie Ziemia ktora jest dla niego zupelnie obcym srodowiskiem.

Jak sie mozna spodziewac 626 nie ma pojecia o co chodzi na tej dziwnej Ziemi na ktorej “zamieszkuja krwiopijne komary ktore zyja dzieki zerowaniu na ludziach”. 626 nie wie co ma robic po przybyciu na Ziemie. Mota sie az wreszcie zostaje zlapany do schroniska dla bezdomnych zwierzat.

W tym samym czasie mamy okazje zeby poznac mala dziewczynke o imieniu Lilo. Lilo mieszka na rajskich, malowniczych Hawajach na Ziemi. Jest sierota, ktora stracila rodzicow. Wychowuje ja starsza siostra ktora kiepsko sobie z tym radzi. Na balagan rodzinno-wychowawczy wskazuje chaos w domu oraz obecnosc opieki spolecznej ktora ma watpliwosci czy to jest normalny dom czy moze raczej nie. Rajskie otoczenie jest wiec tylko pozorem bo i dom i zycie domowe Lilo wygladaja dosc piekielnie. Jej zycie rodzinne to nieustajacy balagan. Balagan niedomytych garow, spoznien na spotkania, niemoznosci troski o dziecko ktore samo o siebie jeszcze sie troszczyc nie umie bo jest na to po prostu za male.

Zachowanie Lilo jest problematyczne i dzikie. Jej wybryki przysparzaja jej wielu problemow w jej srodowisku rowiesniczym oraz w domu z siostro-mama. Lilo wyglada tu charakterologicznie jak ludzki odpowiednik kosmicznego potworka 626. Juz wkrotce ich drogi skrzyzuja sie ze soba nie bez powodu.

Widac ze w swoim “rajskim” zyciu Lilo jest bardzo samotna. Czuje sie niezrozumiana przez nauczycieli, kolezanki, przez siostre. Czuje sie samotna i opuszczona. Wie ze nie pasuje do otoczenia w ktorym jest ale nie wie co ma zrobic zeby udalo sie jej stac czescia wiekszej calosci. Modli sie wiec do aniolka o to zeby jej pomogl. Modlitwa zostaje wysluchana i w rodzinie pojawia sie idea przysposobienia bezpanskiego psa aby Lilo miala swoje wlasne zwierzatko o ktore moglaby sie zatroszczyc.

W przytulku dla zwierzat Lilo zauwaza 626 ktory juz cos zrozumial na temat Ziemi i ludzi, psow i kotow. Na skutek swoich obswerwacji 626 zaczal zachowywac sie “zgodnie” z tym czego by mozna bylo sie po nim spodziewac jako po malym rozkosznym “piesku”. Lilo adoptuje 626 i nadaje mu imie Stitch [czyt. sticz]. Stitch oznacza w jezyku angielskim szew, jak np szew chirurgiczny na ktorego usunecie trzeba isc do szpitala. Lilo miala pocerowana laleczke zanim pojawil sie Stitch. Ta laleczka byla cala pocerowana z racji “problemow medycznych” na ktore cierpiala od dawna.

Wydaje mi sie ze laleczka Lilo jak i sam potworek 626 moga w tej bajce reprezentowac rozwarstwiona i pocerowana nature samej Lilo i jej wewnetrzne rozbicie ktore moglo byc interpretowane przez osoby trzecie z perspektywy problemow medycznych czy objawow chorobowych.

Sam potworek Stitch moze w tej bajce reprezentowac cien personalny Lilo z ktorym przyszlo sie jej spotkac na zyciowym zakrecie. Cien personalny jest okreslany w psychologii jungowskiej jako obszar psychiki reprezentujacy “brak swiadomosci czlowieka na temat stlumionego i wyobcowanego ja”. W jego obszarze znajduja sie “wyparte przezycia, cechy i wlasnosci psychiczne uznane za niewlasciwe jak poczucie niskiej wartosci czy agresja”.

Obserwujemy zatem jak Lilo poznaje swoj wlasny cien i zaprzyjaznia sie z potworkiem. Widzimy tez jak potworek, dzieki jej przychylnosci, podlega stopniowej przemianie na “dobrego obywatela”. Innymi slowy dziewczynka przez znajomosc z potworkiem zaprzyjaznia sie metaforycznie za swoim psychologicznym cieniem.

Ta przyjazn i zyczliwosc w stosunku do ciemnej strony jej wlasnej natury pozwala jej na to zeby jej cien mial racje bytu czy raczej racje pobytu na Ziemi wsrod innych ludzi. Potworek zaczyna na skutek pozytywnych uczuc dziewczynki przechodzic metamorfoze. Stitch zaczyna zastanawiac sie po raz pierwszy w zyciu kim jest, pozwala sobie na odczuwanie przygniatajacej go samotnosci i odosobnienia oraz niezaprzeczalnej innosci ktorej wczesniej nie doswiadczyl- to inni widzieli ze byl inny i ze nie pasowal. Stitch trafia na bajke Andersena ktora uzmyslawia mu ze nie znalazl “swoich” co popycha go w kierunku podazania sladami Brzydkiego Kaczatka z nadzieja ze trafi na slad sobie podobnych w gaszczach lasu.

Historia Stitcha pokazuje nam skutki utraty racji bytu u wyrzuconego w nicosc “zbednego” balastu ktory wiaze sie metaforycznnie z utrata rodzicow u dziewczynki. Nowa rodzina dla potworka to dziewczynka, jej siostra i ich dobry znajomy z ktorym spedzaja czas na plazy. Nowa rodzina dla dziewczynki to jej siostro-mama, ich przyjaciel i maly potworek. Motto filmu powtarzane jak mantra mowi ze wszyscy nalezymy do jednej rodziny i nikogo nie zostawiamy za nami w tyle. Uzywane jest do tego slowo hawajskie”ohana” okreslajace rodzine przyszywana czy moze raczej pozszywana jak pocerowana lalka czy imie potworka Stitch/szew).

Mozna by sie tu pokusic o porownanie rodziny “ohany” do osobowosci (natury) ludzkiej gdzie wszystkie kawalki tego kim jestesmy sa nami i naleza do nas. Nas jako jednej i tej samej osoby (skupiska roznych cech ktore reprezentuja roznych czlonkow rodziny) ktora jestesmy niezaleznie od tego czy sie nam to podoba czy nie. Bedac ta spojna rodzina nie zostawiamy za soba zadnego z jej czlonkow, nawet jesli jeden z nich jest dla nas nieco bardziej klopotliwy niz pozostali – tak jak psychologiczny cien.

Cien ma bowiem w sobie jakas wartosc mimo tego ze moze nieraz czlowieka pakowac w tarapaty. Wartosc cienia ktora potrafi dac radosc pochodzi z ciepla i akceptacji tego jaki ow cien jest. To poczucie akceptacji uczlowiecza cien ktory znajduje swoj wlasny cywilizowany sposob na to zeby pokazac sie swiatu i w tym swiecie funkcjonowac zamiast byc wypartym, wystrzelonym w niebyt niechcianym potworkiem. Cien ten moze ostatecznie pokazac sie swiatu jako nasza kreatywna tworczosc w szerokim tego slowa znaczeniu. Tworczosc przez ktora wyrazic jestesmy w stanie to przykladowe ukryte w cieniu poczucie niskiej wartosci badz wlasna agresje.

Jestem np w stanie wyobrazic sobie rzezbiarza czy malarza, rezysera czy kompozytora, tworce tekstow piosenek czy projektanta ogrodow, ktory wklada duzo fizycznej sily w okielznanie materii nad ktora pracuje. Materia ta moze byc bryla kamienia ktorej chce nadac jakis ksztalt.Ten wysilek moze byc napedzany agresja pochodzaca z cienia ktora znajduje swoje ujscie w procesie tworczym. Efektem tego procesu jest tworzony obiekt dziela o walorach artystycznych. Obiekt ten po nadaniu formy zyje wlasnym zyciem, zyciem ktore artysta nadal mu swym dzialaniem tworczym. Ten obiekt i zamkniety w nim cien artysty staje sie z czasem zrodlem refleksji i inspiracji dla innych ktorzy wejda z nim w kontakt. Tak jak potworek Stitch stal sie zrodlem refleksji i inspiracji dla mnie do napisania tego tekstu na temat roli cienia w naszym zyciu.

Moze warto zatem podjac porobe i zaprzyjaznic sie z wlasnym cieniem tak jak zrobila to mala Lilo?

Shadow in the light


This “3-2-1 shadow integration” process is a valuable exercise in discovering hidden and denied parts of ourselves. We often receive messages from our environment telling us about something that annoys us, disgusts us or something that keeps returning to us over and over again without any clear indication of what is really going on. If you feel like facing “it” – go ahead and try it! All you need is your honesty about the situation, a bit of acting skills and, if you choose so, a bit of writing skills.

First choose what you want to work with.
It is usually easier to begin with a difficult person to whom you are attracted or by whom you are repelled/disturbed (a boss, a parent, a friend).

You could also pick an image from your dream or a body sensation that distracts you or causes you to fixate on it (turn it in your mind over and over again).

Please note that disturbance could be either positive or negative.


A/ it makes you negatively hypersensitive, easily triggered, reactive, irritated, angry, hurt, upset. It may keep coming up as an emotional tone or mood that pervades your life

B/ it makes you positively hypersensitive, easily infatuated, possessive, obsessed, overly attracted or perhaps it becomes an on-going idealisation that influences your motivations or mood.


Observe the disturbing person/image/sensation very closely and then write on a piece of paper how does it look like/how does it feel in vivid detail using 3rd person narrative and present tense such as  “they are”, “they look”, “they smell”, etc. This is a way of detailed exploration of your experience with a clear focus on what bothers you about it. Do not minimise your disturbance. Do your best to describe your experience as fully and in as much detail as possible.

Enter a simulated dialogue with the person/image/sensation as if you were talking to somebody next to you (you /yours/etc). This is your opportunity to enter into a relationship with the disturbance. Talk directly to the person/image/sensation). You may start by asking questions like:
– Who are you/ What are you?
– Where do you come from?
– What do you want from me?
– What do you need to tell me?
– What gift are you bringing me?
Then allow the disturbance to respond back to you. Imagine realistically what they would say and actually write it down or vocalise it. Allow yourself to be surprised by what emerges in the dialogue.

Now, be the person/image/sensation. Depending on whether you chose to speak or write, express yourself in the 1st person (I / me / mine) as if you were able to see the world from the perspective of that person/image/sensation.
Allow yourself to discover not only similarities between the person/image/sensation and yourself but also how you really are one and the same.
Make a statement of identification i.e. “I am the zombie and the zombie is me”
This, by its nature, will almost always feel wrong (after all it is exactly what your psyche has been busy denying!). Try it anyway since it contains at least a kernel of truth.
Open yourself to the experience of the feeling that your psyche excluded – do it until this feeling starts resonating with you as your own. This is the process of re-owning your shadow. By engaging the shadow you integrate it (let it consciously be visible to you as yours).
If you complete this step successfully, you will experience a shift in awareness, shift in your feelings, and changes in attention/focus that was taken up by your denial. You will know that the process has worked because you will actually feel lighter, more peaceful and open. Sometimes you can also feel a bit high. It makes a new kind of participation in life possible.

XXX Practical example:

Scenario: I’m dreading going to visit my childhood best friend. I notice my sense of uneasiness about going there and my resistance to make a move and go there. My uneasiness is connected with his lifestyle.

STEP 1- FACE IT – I am horrified to see once again how my friend’s wife runs his life and how he seems to be happy about it. He’s got a super safe, dead end job and he is surely betraying himself. I am sure he’d be much more happy walking on the wild side of life once in a while. It makes me sick and it drives me nuts to be around him.

STEP 2- TALK TO IT – Start a dialogue with your friend about his lifestyle.
– “Why do you let your wife make all the decisions in your life?”
– “I don’t- I simply respect her perspective”.
– “What about your job- are you satisfied with it? It’s a dead end job to me!”
– “Hey- it’s a good, honest job- I really enjoy it.”
– ” Why don’t you form your own company and do something more advantageous?”
– “I prefer what I’ve got. It’s more secure and takes less work. What’s wrong with that?”

STEP 3 – BE IT – Become your friend and speak for him as if you were him. This is an exercise in empathy – go and see his life through his perspective.
-” I really want safety and security and a smooth, predictable life”.
– “My wife gives me a chance to have more time for myself. We understand each other very well and she knows what I want so she can decide well for both of us”
-” My job is not very challenging but that’s ok- I’m not very stressed and I have a life, don’t need to work late hours, I don’t have to compete in a hostile environment or speed to join the rat race”.

RE-OWNING YOUR SHADOW – Suddenly you might realise that you must have ignored and forgotten about your own needs for safety and security so much that your friend’s lifestyle triggered your disowned needs inside you.  Your friend, just like you, has needs for both thrills and safety/security, unpredictability and comfort. You could possibly feel more free inside after acknowledging both aspects of life- the wild side of life and the quiet side of life and a possibility to make choices re lifestyles. You could also possibly become aware of when you lost touch with your desire for safety/security in life – when your parents took charge for everything and when you had no good reason to create safety/stability for yourself.

INTEGRATIN THE SHADOW – In real life, when visiting your friend, you could stay with him for a day or so but then go to sleep in a hotel and go out in the evening to get a bit of a wild night life. In this way you could give yourself an experience of both aspects of life.

When visiting your friend you could think of your situational lack of opportunity to be independent in life and appreciate the comfort given to you by your parents. Being aware of your own circumstances might let you relax more while spending time with your friend. The feelings of dread and uneasiness would then be no longer valid when you are going to be planning to visit him at his place.

Source: Ken Wilber, Terry Patten, Adam Leonard, Marco Morelli, “Integral Life Practice – a 21st Century Blueprint for Physical Health, Emotional Balance, Mental Clarity, and Spiritual Awakening, 2008, based on pages 50-53

The I in Dreaming

dream dolphins

Dreams don’t reveal your secrets and desires… they are far more important than that

By Emma Young – a writer based in Sydney, Australia

“The interpretation of dreams is the royal road to a knowledge of he unconscious of the mind.” So wrote Sigmund Freud in his 1900 classic The Interpretation of Dreams. He saw this idea as a “once in a lifetime” insight, and for much of the 20th century the world agreed. Across the globe, and upon countless psychoanalysts’ couches, people recounted their dreams in the belief that they contained coded messages about repressed desires. Dreams were no longer supernatural communications or divine interventions – hey were windows into the hidden self.

Today we interpret dreams quite differently, and use far more advanced techniques than simply writing down people’s recollections. In sleep laboratories, dream researchers hook up volunteers to EEGs and fMRI scanners and awaken them mid-dream to record what they were dreaming. Still tainted by association with psychoanalysis, it is not a field for faint-hearted. “To say you’re going to study dreams is almost academic suicide” says Matt Walker at the University of California Berkley. Nevertheless, what researchers are finding will make you see your dreams in a whole new light.

Modern neuroscience has pushed Freud’s ideas to the sidelines and has taught us something far more profound about dreaming. We now know this peculiar form of consciousness is crucial to making us who we are. Dreams help us to consolidate our memories, make sense of our myriad experiences and keep our emotions in check.

Changing patterns of electrical activity tell us that the sleeping brain follows 90-minute cycles, each consisting of five stages- two of light sleep at the start, then two of deep sleep, followed by a stage of REM (rapid eye movement sleep). There is no characteristic pattern of brain activity corresponding to dreaming, but as far as we know all healthy people do it. And while dreaming is commonly associated with REM sleep, during which it occurs almost all of the time, researchers have known since the late 1960s that it can also occur in non-REM sleep – though these dreams are different. Non-REM dreams tend to be sparse and more thought-like, often without the complexity, length and vivid hallucinatory quality of REM dreams.

Despite their differences, both types of dreams seem to hold a mirror to our waking lives. Dreams often reflect recent learning experiences and this is particularly true at the start of a night’s sleep, when non-REM dreaming is very common. Someone who has just been playing a skiing arcade game may dream of skiing, for example (Sleep, Vol. 33, p. 59). The line between waking experience and non-REM sleep has also been observed in brain scanning studies. Pierre Maquet at the University of Liege, Belgium, looked a the later stages of non-REM sleep and found that the brains of volunteers replayed the same patterns of neural activity that had earlier been elicited by waking experiences (Neuron, Vo. 444, p. 535). Many REM-sleep dreams also reflect elements of experience from the preceding day, but the connection is often more tenuous – so someone who has been playing a skiing game might dream of rushing through a forest or falling down a hill.

Sleep on it

We do not simply replay events while we dream, we also process them, consolidating memories and integrating information for future use. Robert Stickgold of Harward Medical School in Boston recently found that people who had non-REM dreams about a problem he had asked them to tackle subsequently performed better on it (Current Biology, Vol. 20, p.1). Likewise, REM sleep has been linked with improved abilities on video games and visual perception tasks, and in extracting meaning from a mass of information (Neurobiology of Learning and Memory, Vol. 92, p.237).

“It is clear that the brain does an immense amount of memory processing while we sleep- and it certainly isn’t mere coincidence that while our brain is sorting out these memories and how they fit together, we’re dreaming” says Stickgold. He suspects that the two types of dream space have different functions for memory, though what these functions are is a matter of debate. Non-REM dreaming might be more important for stabilizing and strengthening  memories, Stickgold suggests, while REM dreaming recognizes the way a memory is sorted in the brain, allowing you to compare and integrate a new experience with older ones.

Jan Born and Susanne Diekelmann at the University of Lubeck in Germany, however, have looked at the same evidence and come to the opposite conclusion- that REM sleep supports the strengthening  of a new memory , while non-REM sleep is for higher-level consolidation of memories (Nature Reviews Neuroscience, Vol. 11, p. 114). “I think this means that we’re still lost when it comes to understanding the role of different sleep stages in memory” says Stickgold.

Also unclear is how central is the role of dreams in memory formation. During dreaming is certainly not the only time our brain consolidate memories. For example, when we daydream certain areas of the brain, called the default network, become active. We now know this network is involved in memory processing (New Scientist, 8/11/2008, p.28) and many of the same brain regions are active during the REM sleep. What’s more, daydreaming, like REM dreaming, can improve our ability to extract meaning from information and to have creative insights.

Does this mean we don’t actually need dream sleep to process memories? Not necessarily, says Walker, who points out that the way new memories are replayed in the brain is different in daydreaming and dreaming. Rat studies show that reruns happen in reverse when the animals are awake and forward when they are sleeping. No one is quite sure what this difference means for memory processing, but Walker believes it shows that daydreaming is not simply a diluted version of sleep dreaming. Maquet agrees. “Different brain states may all have somewhat different functions for memory. Memory consolidation is probably organized in a cascade of cellular events that have to occur serially”, he says- some while you are awake, and then some while you are asleep.

Even if dreaming is crucial for memory, Walker for one does not see this as its main function. “I think the evidence is mounting in favour of dream sleep acting as an emotional homeostasis: basically, rebalancing the emotional compass is a good way at the biological level “ he says. Everyone knows how a short nap can transform a cantnankerous 2-year-old and Walker has shown something similar in adults. He found that a nap that includes REM dreaming mitigates a normal tendency in adults to become more sensitive to angry or fearful faces over the course of a day, and makes people more receptive to happy faces (Cerebral Cortex, Vol. 21, p. 115).

Walker has also found that sleep, and REM sleep in particular, strengthens negative emotional memories (Cerebral Cortex, Vol. 19, p. 1158). This might sound like a bad thing- but if you don’t remember bad experiences you cannot learn from them. In addition, both he and Stickgold think that reliving the upsetting experience in the absence of the hormonal rush that accompanied the actual event helps to strip the emotion from the memory, making it feel less raw as time goes on. So although dreams can be highly emotional, Walker believes they gradually erode the emotional edges of memories. In this way REM dreams act as a kind of balm for the brain, he says. In people with post-traumatic stress disorder this emotion-stripping process seems to fail for some reason, so that traumatic memories are recalled in all their emotional detail- with crippling psychological results (New Scientist, 21/02/2009, p.34).

As with memory processing, REM and non-REM dreaming may play different psychological roles . Patrick McNamara of Boston University has found that people woken at different sleep stages give different reports of their dreams. REM dreams contain more emotion, more aggression and more unknown characters, he says, while non-REM dreams are more likely to involve friendly encounters (Psychological Science, Vol. 16, p. 130). This has led him to speculate that non-REM dreams help us practice friendly encounters while REM dreams help us to rehearse threats.

The interpretation of nightmares

Antii Revonsuo enjoys his nightmares. “At least in hindsight” he qualifies, “as though they were good horror movies where you don’t know it’s movie until it’s over”. But when Revonsuo, at the University of Turku in Finland, thinks that nightmares are the main biological reason for why we dream- they allow us to stimulate scary encounters, and so be better prepared for them in our waking life.

“The theory predicts correctly several features of our dream content” says Revonsuo. For example, he and his colleagues have found that about two-thirds of the dreams of healthy adults involve at least one threat. About 40 per cent of these take the form of aggressive encounters- running away from an attacker or getting into a fight. Such encounters are high among children, accounting for over half of threat dreams in Finnish kids and three-quarters among traumatized Palestinian children.

Revonsuo argues that children’s dreams are closer to our evolutionarily original form of dreaming because children haven’t yet had a chance to adjust to the modern environment. He has found that between 40 and 50 per cent of children’s dreams contain animal characters, often as enemies, which is similar to the instance among adult hunter-gatherers. The figure is just 5 per cent in western adults. “I don’t think any other dream theory has made such specific predictions and shown that they hold” he says.

It is a neat idea, but Robert Stickgold at Harvard Medical School in Boston cannot believe that’s all there is to dreaming. “I think Revonsuo has made the same mistake as Freud- which is to limit dreaming’s functionality. I think dreaming is absolutely about threat rehearsal some of the time. Bit it is absolutely about other things, too.”

So what do dreams mean?

All this suggests that we couldn’t function properly without dreaming, but it doesn’t answer the perennially intriguing question: what do dreams actually mean?

For some sleep researchers the answer is simple- and disappointing. Born argues that dreams themselves have no meaning, they are jut an epiphenomenon, or side effect, of brain activity going on during sleep, and it is this underlying neuronal activity, rather than actual dreams, that is important. Walker finds it hard to disagree. “I don’t want to believe it. But I don’t see large amounts of evidence to support the idea [that dreams themselves are significant] he says.

Those researchers who refuse to accept the notion that the content of dreams is unimportant point to work by Rosalind Cartwright of Rush University in Chicago. In a long series of studies starting in the 1960s she followed people who have gone through divorces, separations and bereavements. Those who dreamed most about these events later coped better, suggesting that their dreams had helped. “Cartwright’s work provides some of the most solid evidence that dreaming serves a function says Erin Wamsley at Harvard Medical School. There is no hard data showing that dreaming is not an epiphenomenon, she admits, but the same could be said about waking consciousness.

In fact, Wamsley’s own research hints that the form and function of a dream are connected. She worked with Stickgold on the study which found that non-REM dreams boost people’s performance on a problem. Their volunteers wee given an hour’s training on a complex maze then either allowed a 90-minute nap or kept awake. The dreamers subsequently showed bigger improvements, but the biggest gains of all were in people who dreamed about the maze. It dod not seem to matter that the content of these dreams was obtuse. One volunteer, for example, reported dreaming bout the maze with people at checkpoints- though there were no people or checkpoints in the real task- and then about bat caves that he had visited a few years earlier. Stickgold didn’t expect this to improve volunteer’s ability to navigate the maze, and yet this person got phenomenally better”.

He points out that the dream content is consistent with the idea that during dreaming memories are filled with other past experiences for future reference. “Dreams have to be connected in a meaningful, functional way to improvements in memory- not just be an epiphenomenon” he says. “I say this with fervent emotion , which is what I use when I don’t have hard data”.

Such evidence may one day be forthcoming, though. In the past, there has been no objective way to record what someone is dreaming, but that could change. Yukiyasu Kamitani at the ATR Brain Information Communication Research Laboratory in Kyoto, Japan, and colleagues have used fMRI scans to recreate scenes that volunteers were picturing in their mind while awake. The team hasn’t yet done this with dreams, but it is theoretically possible, says Kamitani. It would not be like watching the movie, he adds, “but it may be possible to predict what kind of dream a person is experiencing using currently available technology”.

Some may think all this peering and prodding at our dream world is taking away its magic but the researchers don’t see it that way. While you are dreaming, your brain literally reshapes itself by rewriting and strengthening  connections between neurons. So although dreams do not reveal the secret you, they do play a key role in making you who you are. “The mystery and the wonder of dreams is untouched by the science” says Stickgold. “It just helps us appreciate better how amazing they really are.

Source: New Scientist, 12 March 2011

What’s mind got to do with it?

people in the information space

What is on your mind?

“Mind waits for the feelings to shift and change all by themselves.

Mind does not dictate when this will happen, or how long it will take.

Mind just holds the space for it to happen.

As the stage manager, Mind sets the tone, the lights, the colors.

And then Mind steps back and allows feelings to enter the stage,   

to share their pain and experiences and memories”.