Zaprzyjaznij sie ze swoim cieniem

lilostkiss

Trafilam ostatnio na zupelnie nieznany mi film animowany Disneya z 2002 roku pt. Lilo i Stitch. Film okazal sie o wiele bardziej interesujacy niz przypuszczalam gdyz jego glebia okazala sie niespodziewanie gleboka. Dopatrzylam sie w nim dosc skomplikowanego procesu ktory jest od wielu lat przedmiotem inspiracji nie tylko dla kina czy teatru ale raczej w wydaniu dla widzow doroslych. Pierwszy raz spotkalam sie z pokazaniem tematu cienia psychologicznego, bo tego wedlug mnie ta bajka dotyczy, w tak przystepny a jednoczesnie zabawny sposob w wersji anonimowej dla dzieci.

Historyjka Disneya opowiada o nieudanym eksperymencie przeprowadzonym w kosmosie ktory produkuje malego potworka o nazwie Eksperyment 626. Jednym z kluczowych instynktow wrodzonych Eksperymentu 626 jest “niszczenie wszystkiego czego sie tknie”. 626 jest dosc dziki, nieokielznany i ogolnie brak mu samodzielnej koncepcji na to co moze ze soba zrobic. Tej koncepcji brak tez jego kosmicznym tworcom. Wielka rada kosmiczna postanawia wiec pozbyc sie go i wystrzelic go w kosmos czyli do nikad zeby pozbyc sie problemu. Niestety cos sie nieudaje w trakcie tej operacji i potworek zamiast zniknac pochloniety przez kosmiczna nicosc, laduje na planecie Ziemia ktora jest dla niego zupelnie obcym srodowiskiem.

Jak sie mozna spodziewac 626 nie ma pojecia o co chodzi na tej dziwnej Ziemi na ktorej “zamieszkuja krwiopijne komary ktore zyja dzieki zerowaniu na ludziach”. 626 nie wie co ma robic po przybyciu na Ziemie. Mota sie az wreszcie zostaje zlapany do schroniska dla bezdomnych zwierzat.

W tym samym czasie mamy okazje zeby poznac mala dziewczynke o imieniu Lilo. Lilo mieszka na rajskich, malowniczych Hawajach na Ziemi. Jest sierota, ktora stracila rodzicow. Wychowuje ja starsza siostra ktora kiepsko sobie z tym radzi. Na balagan rodzinno-wychowawczy wskazuje chaos w domu oraz obecnosc opieki spolecznej ktora ma watpliwosci czy to jest normalny dom czy moze raczej nie. Rajskie otoczenie jest wiec tylko pozorem bo i dom i zycie domowe Lilo wygladaja dosc piekielnie. Jej zycie rodzinne to nieustajacy balagan. Balagan niedomytych garow, spoznien na spotkania, niemoznosci troski o dziecko ktore samo o siebie jeszcze sie troszczyc nie umie bo jest na to po prostu za male.

Zachowanie Lilo jest problematyczne i dzikie. Jej wybryki przysparzaja jej wielu problemow w jej srodowisku rowiesniczym oraz w domu z siostro-mama. Lilo wyglada tu charakterologicznie jak ludzki odpowiednik kosmicznego potworka 626. Juz wkrotce ich drogi skrzyzuja sie ze soba nie bez powodu.

Widac ze w swoim “rajskim” zyciu Lilo jest bardzo samotna. Czuje sie niezrozumiana przez nauczycieli, kolezanki, przez siostre. Czuje sie samotna i opuszczona. Wie ze nie pasuje do otoczenia w ktorym jest ale nie wie co ma zrobic zeby udalo sie jej stac czescia wiekszej calosci. Modli sie wiec do aniolka o to zeby jej pomogl. Modlitwa zostaje wysluchana i w rodzinie pojawia sie idea przysposobienia bezpanskiego psa aby Lilo miala swoje wlasne zwierzatko o ktore moglaby sie zatroszczyc.

W przytulku dla zwierzat Lilo zauwaza 626 ktory juz cos zrozumial na temat Ziemi i ludzi, psow i kotow. Na skutek swoich obswerwacji 626 zaczal zachowywac sie “zgodnie” z tym czego by mozna bylo sie po nim spodziewac jako po malym rozkosznym “piesku”. Lilo adoptuje 626 i nadaje mu imie Stitch [czyt. sticz]. Stitch oznacza w jezyku angielskim szew, jak np szew chirurgiczny na ktorego usunecie trzeba isc do szpitala. Lilo miala pocerowana laleczke zanim pojawil sie Stitch. Ta laleczka byla cala pocerowana z racji “problemow medycznych” na ktore cierpiala od dawna.

Wydaje mi sie ze laleczka Lilo jak i sam potworek 626 moga w tej bajce reprezentowac rozwarstwiona i pocerowana nature samej Lilo i jej wewnetrzne rozbicie ktore moglo byc interpretowane przez osoby trzecie z perspektywy problemow medycznych czy objawow chorobowych.

Sam potworek Stitch moze w tej bajce reprezentowac cien personalny Lilo z ktorym przyszlo sie jej spotkac na zyciowym zakrecie. Cien personalny jest okreslany w psychologii jungowskiej jako obszar psychiki reprezentujacy “brak swiadomosci czlowieka na temat stlumionego i wyobcowanego ja”. W jego obszarze znajduja sie “wyparte przezycia, cechy i wlasnosci psychiczne uznane za niewlasciwe jak poczucie niskiej wartosci czy agresja”.

Obserwujemy zatem jak Lilo poznaje swoj wlasny cien i zaprzyjaznia sie z potworkiem. Widzimy tez jak potworek, dzieki jej przychylnosci, podlega stopniowej przemianie na “dobrego obywatela”. Innymi slowy dziewczynka przez znajomosc z potworkiem zaprzyjaznia sie metaforycznie za swoim psychologicznym cieniem.

Ta przyjazn i zyczliwosc w stosunku do ciemnej strony jej wlasnej natury pozwala jej na to zeby jej cien mial racje bytu czy raczej racje pobytu na Ziemi wsrod innych ludzi. Potworek zaczyna na skutek pozytywnych uczuc dziewczynki przechodzic metamorfoze. Stitch zaczyna zastanawiac sie po raz pierwszy w zyciu kim jest, pozwala sobie na odczuwanie przygniatajacej go samotnosci i odosobnienia oraz niezaprzeczalnej innosci ktorej wczesniej nie doswiadczyl- to inni widzieli ze byl inny i ze nie pasowal. Stitch trafia na bajke Andersena ktora uzmyslawia mu ze nie znalazl “swoich” co popycha go w kierunku podazania sladami Brzydkiego Kaczatka z nadzieja ze trafi na slad sobie podobnych w gaszczach lasu.

Historia Stitcha pokazuje nam skutki utraty racji bytu u wyrzuconego w nicosc “zbednego” balastu ktory wiaze sie metaforycznnie z utrata rodzicow u dziewczynki. Nowa rodzina dla potworka to dziewczynka, jej siostra i ich dobry znajomy z ktorym spedzaja czas na plazy. Nowa rodzina dla dziewczynki to jej siostro-mama, ich przyjaciel i maly potworek. Motto filmu powtarzane jak mantra mowi ze wszyscy nalezymy do jednej rodziny i nikogo nie zostawiamy za nami w tyle. Uzywane jest do tego slowo hawajskie”ohana” okreslajace rodzine przyszywana czy moze raczej pozszywana jak pocerowana lalka czy imie potworka Stitch/szew).

Mozna by sie tu pokusic o porownanie rodziny “ohany” do osobowosci (natury) ludzkiej gdzie wszystkie kawalki tego kim jestesmy sa nami i naleza do nas. Nas jako jednej i tej samej osoby (skupiska roznych cech ktore reprezentuja roznych czlonkow rodziny) ktora jestesmy niezaleznie od tego czy sie nam to podoba czy nie. Bedac ta spojna rodzina nie zostawiamy za soba zadnego z jej czlonkow, nawet jesli jeden z nich jest dla nas nieco bardziej klopotliwy niz pozostali – tak jak psychologiczny cien.

Cien ma bowiem w sobie jakas wartosc mimo tego ze moze nieraz czlowieka pakowac w tarapaty. Wartosc cienia ktora potrafi dac radosc pochodzi z ciepla i akceptacji tego jaki ow cien jest. To poczucie akceptacji uczlowiecza cien ktory znajduje swoj wlasny cywilizowany sposob na to zeby pokazac sie swiatu i w tym swiecie funkcjonowac zamiast byc wypartym, wystrzelonym w niebyt niechcianym potworkiem. Cien ten moze ostatecznie pokazac sie swiatu jako nasza kreatywna tworczosc w szerokim tego slowa znaczeniu. Tworczosc przez ktora wyrazic jestesmy w stanie to przykladowe ukryte w cieniu poczucie niskiej wartosci badz wlasna agresje.

Jestem np w stanie wyobrazic sobie rzezbiarza czy malarza, rezysera czy kompozytora, tworce tekstow piosenek czy projektanta ogrodow, ktory wklada duzo fizycznej sily w okielznanie materii nad ktora pracuje. Materia ta moze byc bryla kamienia ktorej chce nadac jakis ksztalt.Ten wysilek moze byc napedzany agresja pochodzaca z cienia ktora znajduje swoje ujscie w procesie tworczym. Efektem tego procesu jest tworzony obiekt dziela o walorach artystycznych. Obiekt ten po nadaniu formy zyje wlasnym zyciem, zyciem ktore artysta nadal mu swym dzialaniem tworczym. Ten obiekt i zamkniety w nim cien artysty staje sie z czasem zrodlem refleksji i inspiracji dla innych ktorzy wejda z nim w kontakt. Tak jak potworek Stitch stal sie zrodlem refleksji i inspiracji dla mnie do napisania tego tekstu na temat roli cienia w naszym zyciu.

Moze warto zatem podjac porobe i zaprzyjaznic sie z wlasnym cieniem tak jak zrobila to mala Lilo?

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s